'Erkek millet' olmamak

PARİS — Fransa, tarihinin hiçbir döneminde "erkek ulus" imgesine bürünmemiş. Bu erkeklik illeti bazı milletleri gerçekten daha mı çok erkek kılıyor bilinmez, ama Fransa halkını oldum olası bir kadın simgelemiş hep: Ortaçağda İngilizlere karşı başkaldırının bayraktarı Jeanne d'Arc, ilk Cumhuriyetçilerden bu yana da Marianne. İki yüz yaşında genç bir kadındır Marianne. Ülke ekonomik darboğaza mı girdi? Ertesi gün basında çıkan alaycı yergiler şu başlığı taşır: "Marianne zor durumda." Cumhurbaşkanı adayları, karikatürlerde Marianne'a kur yaparken çizilir. Marianne bazen evlendirilir, bazen de tecavüze uğrar.

Antik Yunan giysilerini andıran belden bağlı, tek omuzunu açık bırakan beyaz yeldirmesi içinde, diri göğüsleriyle gururlu, ciddi "yorumlandığında" oldukça çekici bir kadındır Marianne. Güç durumlarda ütüsü bozuk ve yana kaykılmış, iyi günlerinde ise düzgün taşıdığı bir de Frigyen başlığı vardır. Marianne asla başı açık dolaşmaz. Eski Yunan tarihinde Frigya bölgesinde ayaklanan tutsak ve kölelerden Fransız Devrimi'ne miras kalan bu kırmızı başlığı, Cumhuriyetçilerin üç renkli kokartı tamamlar. Marianne sözcüğü ise ikinci imparatorluk döneminde yönetime karşı ayaklanan bir Cumhuriyetçi birliğin kendine taktığı addan kaynaklanıyor.

Fransız cumhuriyetinin vazgeçilmez simgesi Marianne'ın heykel ve büstleri o gün bugündür ülkenin resmi dairelerini, pullarını, kimi meydanlarını süsler. Geçmişten geleceğe, Marianne'ın kendine özgü bir yüzü yoktur. Fransa'nın adını yurtdışında dalgalandırmış, halkına mal olmakla kalmayıp evrensel ölçülerde üne kavuşmuş Fransız sanatçıları, zaman zaman hükümetin ısmarladığı Marianne büstlerine modellik ederler. Erdemleri, gerçek yetenekleri, neleri ve nereleriyle ünlendikleri hiç önemli değildir bu kadınların. Et pazarında perakendeye düşmediği sürece, Fransız halkı, kadınlarının cinselliğinden yalnızca gurur duyar. Demokratik bir geleneğe uygun olarak, seçkin ya da popüler, ama çoğunluğun hayranlığını zaman içinde uzun süre elde tutabilmiş kişilere önerilir Marianne modelliği. Bu, bir anlamda kadın sanatçıları onurlandırmasıdır devletin. Kadın vücudunu evrensel ölçüde kutsayan Brigitte Bardot... Soğuk zarafetiyle Catherine Deneuve... Fransız aydınlarınca alaya alınırken, Moskova'da yüz binlere şarkılarını söyleten Mireille Mathieu, işte bu doğrultuda Marianne modelliği yapmışlardır, daha niceleri gibi.

Fransa'yı simgeleyen kadın heykelleri saymakla bitmez aslında. Bunlara çizgilerini vermiş modellerin en dokunaklılarından biri de Juliette Drouet. Victor Hugo'nun aşkını aralıksız elli yıl koruyarak edebiyat tarihinin enlü metresler sayfasına adını altın harflerle en başa yazdıran, kendi dalının rekortmeni Juliette'in güzel yüzü, bugün Paris'in Concorde Meydanı'nda gelip geçenlere gülümsemekte hâlâ. Bu güzel kente gelebilip de yalnızca Lafayette ya da Printemps mağazalarını gezenlerden değilseniz Napolyon'un Mısır'dan getirdiği dikilitaşın çevresinde oluşturulan bu meydanı dolaşın. Ünlü yontucu Pradier'nin elinden, Alsace bölgesi halkını ayaklanmaya çağıran Strasbourg kentini simgeleyen kadın heykelinin modeli, Juliette Drouet'dir. Yirminci yüzyılın sonunda, kimi ülkeler, Victor Hugo'nun yüz yıl önce zamanın yönetimine karşı yazıp söylediklerinin yarısı ile en değerli beyinlerini zindanlarda çürütürken, "Sefiller"in babasını Tanrı katına yükseltmekle kalmayıp sevgililerinin de heykellerini diken bir ülke, bir kent, görülmeye değer.

Dünyanın en ünlü heykeli ise yine bir kadın: Amerika'nın kıdemli "Özgürlük" Hanımı. New York limanının girişinde Elia Kazan gibi nice göçmenin yüreğini özgür bir dünya umutlarıyla bazen de yalan yere hoplatan bu heykel aslında "Dünyayı aydınlatan özgürlük" adını taşır ve Amerika'nın bu en ünlü simgesi, Fransız malıdır. Bartholdi'nin başyapıtı, 46 metre yüksekliğindeki dev heykelin iç demir iskelet planlarını ise Gustave Eiffel çizmiş olup Özgürlük Hanımı Eyfel kulesinin unutulmaz mimarının hesapları üstünde durmaktadır. 1886 yılında Fransa tarafından ABD'ye armağan edilen "Özgürlük" Hanımı'nın Atlantik Okyanusu'nu aşması bile bir olay olmuş zamanında. Geçen yıl yüzüncü yaşı kutlanan özgürlük heykeline, eğer söylediklerini yapabilirlerse İspanyol Katalanları bir damat hazırlıyorlar, 1992 yılı için.

Cristophe Colomb'un Amerika'yı keşfinin beş yüzüncü yılını kutlamaya hazırlanan İspanya'da, Barcelona kenti, yüzü Amerika'ya dönük ve işaret parmağı ince hesaplarla tam Özgürlük Hanımı'nı gösteren bir Cristophe Colomb heykeli dikmeye karar verdi. Bu arada kutlama komitesi, bir de çocuklar arası aşk mektubu yarışması açıyor. Cristophe Colomb'un ağzından en güzel sevgi mektubunu Özgürlük Hanımı'na yazan ufaklık, bir Amerika yolculuğu kazanacak, Özgürlük Hanımı'ndan Colomb beye en tatlı satırları döşenen Amerikalı velet de İspanya'da ağırlanacak.

Son yıllarda Kuzeyli ağabeysine prestij çalımları atmaya çalışan İspanya'nın neler yapabileceğini 1992'de göreceğiz.