Gerillanın yaz kılığı

BİLBAO — Birkaç aydır nadasa bıraktığımız Bask ülkesine dönüşü, San Sebastian sınır kapısında bir tokat gibi yedik yüzümüze. Dağ taş afiş, pankart. Hoparlörler bangır bangır: "Deek dei egiten dizugu zuri, etxeoandre, langabetu, gazte, ikasle, merkatari..."

Tarih öncesi çağlardan yankılanan, yazılı edebiyatı olmayan, olumlu ses titreşimleriyle kulaktan kulağa geçerek dört bin yıldır İspanyolca gibi dev bir dile kafa tutan ve bir cep sözlüğünü aşmayan sayılı sözcükleriyle yoksul, ama zavallı değil, haykıran bir Baskça:

"Sen ev kadını, sen işçi, sen işsiz, genç, öğrenci, küçük esnaf... Zaren Horri, produktü ETA interes frantsesen... Fransız mallarını kullanma, alma, boykota katıl!"

Baskça anladığımız falan yok, bu gırtlak paralayıcı söylevin ardından biri çıkıp: Ja wohl, heil Hitler! dese, kendimizi 1930'lu yılların Berlini'nde falan sanacağız. Neyse ki aynı çağrıyı İspanyolca olarak yineliyorlar da ne olup bittiğini kavrıyoruz. Bask ayrılıkçılar savaş baltasını daha gömmemişler. Hoparlörlerden yankılanan ses, posta kutularımıza da broşür olarak giriyor. Yaklaşık bir yıldır, ETA'nın destek ve lojistik örgütleri, Fransa'nın kendi sınırları içinde yakaladığı teröristleri İspanya'ya teslim etme politikasına misilleme olarak, bu ülkenin patentiyle üretilen mallara karşı bir boykot başlatmış bulunuyor.

Öyle de güzel afişler yapıştırıyorlar ki duvarlara, bu yazık olup giden genç beyinlere, genç kalemlere ister istemez acıyor insan: Kapkara giysileri ve saydam miğferleriyle Fransız toplum polisi ordusunu dirsek temasında cepheden gösteren dev bir fotoğraf... Kalkanlarını siper almış, 68 mayısında öğrencilerin üstüne yürüdükleri gibi ilerliyorlar. Ne var ki kara kalkanların üstüne Danone yoğurt, Miko dondurma, Bic kalem, Lacoste, Renault, Peugeot, Citroen, Chanel markaları basılmış. Oldukça etkileyici.

İspanya'daki Fransız ürünlerinin listesine göz atınca başka bir gerçek daha ortaya çıkıyor: Ortak Pazar olayında Fransa'nın İspanya'yı nasıl yarıp geçtiği. Dört araba fabrikası, beş banka, 49 sanayi kuruluşu, 14 parfümeri yapımcısı, 51 gıda sanayii, 8 mutfak eşyası fabrikası, 5 süpermarket zinciri. Hepsi Fransız. Araba ve banka alanında İspanya belki rekabet edebilecek güçte, ama özellikle işlenmiş gıda ürünleri dalında kalitesiz, denetimsiz ve bol katkı maddeli İspanyol mallarını dümdüz etti Fransa.

Baskların -umutsuz- boykot çağrısı İspanya düzeyindeki tüketimi ırgalamasa da zengin oluşu dolayısıyla alım gücü yüksek Bask bölgesindeki hafif düşüş Fransız patentli üreticilerin canını sıkıyor. Çünkü destek lojistik örgütleri barışçı boykot çağrılarında bulunurken, gerçek ETA'nın eli de armut devşirmiyor: Gün aşırı bir Renault ya da Peugeot bayiinin havaya uçması, artık belediye otobüsünün egzoz patlaması kadar olağan sayılmakta. Boykot olayının tutmasından çok gürültüsünden korkan Fransızlar, karşı saldırıya geçerek yerel gazetelere (yerel deyip geçmeyin yalnız biri 200 bin satıyor) tam sayfa ilanlar vermeye kalkmışlar. Beş gazetesinin arasından ETA'ya yakınlığıyla tanınan DEIA kabul etmiş ilanı yalnızca. İlan çok ilginç: 1987 yılında Cezayir'de bir trafik kazasında ölen ETA'nın efsane liderlerinden Txomin'in en son çekilen fotoğrafı tüm sayfayı kaplıyor. Sırtında timsahlı bir tişört. İlanın yazısı boykotçuları iyice çileden çıkartacak cinsten: "Txomin niçin timsahlı bir gömlek giyiyordu biliyor musunuz? Lacoste'unu göstermek için."

Gazete, ilanı yalnız bir gün basabildi. Ertesi gün geri çevirmek zorunda kaldı. İlan, anlı şanlı bir teröristin modelliğine gerek var mıydı diye Fransızların eleştirilerine neden oldu. ETA küplere binmiş durumda. Zavallı Txomin de mezarında dört dönüyor herhalde.

[Fotoğraf altyazısı: Bask usulü bir fotomontaj: İspanyol polisinin kalkanında Fransız reklamı.]