Pasionaria ayakta öldü

BİLBAO — Yaşam yokuşunda insanlar ikiye ayrılır: Sürünerek tırmananlarla, yürüyerek ilerleyenler. Dolores Ibarruri, ikinci yolu seçenlerden. Yıl 1936. 19 Temmuz. Madrid, faşist birlikler tarafından kuşatılmış. Toprak, Franko'nun su gibi yağdırdığı havan toplarıyla sarsılıyor. Madrid Cumhuriyetçileri, ökseye tutulmuş kuşlar gibi ölmekteler. Kulaklar, bombardıman gürültüsüyle sağır. "Birlik" radyosunda tok sesli bir kadın: "Diz çökerek yaşamaktansa ölmek daha iyi. Bu insafsızlar, demokratik halkçı İspanya'yı bir ölüm ve dehşet cehenneminde boğmak istiyorlar. Ama geçemeyecekler!.." Madrid siperlerindeki yorgun, aç, susuz, uykusuz, mermisiz ve çoğu yaralı askerler tek bir yürek gibi tekrarlıyorlar: 'No Pasaran!' Bu iki sözcük, görkemli Alman tankları içinde Madrid üstüne yürüyen "kardeş kanlıları" karşısında, etik bir inanç ve cesaretlerinden başka hiçbir şeyleri olmayan İspanyol Cumhuriyetçilerinin çığlığı olarak dünyayı dolaşıyor.

No Pasaran, diye tam üç yıl dayanıyor Madrid, kenti kıskıvrak kuşatan falanjist çemberine. Dolores Ibarruri, ya da savaşçı adıyla "Pasionaria" bir "mitos"tu. Tüm mitoslar gibi, biraz yaşarken ölmüştü.

Pasionaria, 1895 yılında, Bilbao yakınlarındaki Gallarta kasabasında doğar. 1917 Ekim Devrimi'nin coşkusuyla İspanya'nın Asturias bölgesinde başlatılan genel grev ve işçi ayaklanması sırasında, kitleler üzerinde büyüleyici bir karizması, çok iyi bir hatip olduğu anlaşılır. 1918 yılında sosyalist bir madenciyle evlenir. Önce Sosyalist Parti'ye, 1920 yılında ise, kurucuları arasında yer aldığı Komünist Parti'ye kaydolur.

17 yıl süren evliliğinden 6 çocuğu olur. İlk dört çocuğu, grev ve savaş yıllarındaki açlık ve hastalıktan ölürler. Pasionaria, Amagoya adlı küçük kızının ölüsünü, komşunun ödünç verdiği bir konserve sandığı içinde, kocasının sırtına yükleyip mezara götürdüklerini anlatır. Dolores Ibarruri'nin nufus kütüğündeki asıl adı, Isidora. Dört çocuğunun ölümünden sonra, kendi annesinin adı ve "acılar" anlamına gelen Dolores adını alır. Ama 1931 yılında Komünist Parti tarafından merkez komite üyesi olarak, Madrid'e gönderildiğinde, o tüm İspanyol Cumhuriyetçileri için Pasionaria'dır: Çarkıfelek çiçeği. İşçi Dünyası Gazetesi'nde yazdığı makaleleri, tutku ve sabır öğelerini de içeren bu anlamlı adla imzalar.

İspanya, kocaman tarihi içinde demokrasi geleneği, bir parantez olarak kapanan yarım yüzyıllık faşizm döneminden çok daha eski ve köklü bir ülke. Pasionaria, geçen pazar gecesi ayakta öldü. Kalçasındaki çatlağa rağmen, sonuna dek bastonu reddetmişti.

Bu bayrak kadının ölümü, Berlin Duvarı'nın çöküşüyle aynı zamana denk geldi. Gelecek ay 94 yaşında olacaktı. Komünizmin doğuşunu ve çöküşünü gören Dolores, kimine göre, inancıyla taşlaşmış ve binlerce kişiyi tutkulu söylevlerle ölüme gönderen bir imge; kimine göreyse İspanya'nın hem dehşetengiz hem de mıknatıslı bir tarih sayfasında onurlu bir paragraf. Kimi insanlar vardır, pespaye yazıtların ortasında yayıncının namusunu kurtaran bir kitap gibi dururlar. Pasionaria, çocuklar açlıktan ölmesinler istemişti. Bu dünya nimetlerini başka türlü paylaştırmaya çalıştı.