Pirî Reis gözüyle Amerika kıtası

BARCELONA / MADRID — Derya Kaptanı Pirî Reis, 1513 yılında tamamladığı ünlü dünya haritasından elde kalan yarı parçanın Amerikan kıtasının 500. keşif yılını kutlamak üzere milyonlarca kişi tarafından seyredileceğini duysa, en yumuşak deyişle, herhalde inanmazdı. Değil 500, bir yüzyıl önce bile düş sayılacak bu olasılık, 2000 yılına on adım kala, yine bir başka Türk tarafından gerçekleştiriliyor.

Fehmi Gerçeker, 1979 yılından bu yana çalışmalarını New York'ta sürdüren bir Türk yönetmeni. Amerika kıtasını gerçeğe en yakın ölçüleriyle gösteren en eski coğrafya çizelgesi, Pirî Reis haritasıyla ilgili 60 dakikalık bir belgesel hazırlıyor. Kendisiyle, filmin İspanya'daki ön çalışmaları sırasında görüştük. Elinde video kamerası, bir aydan beri Cordoba, Sevilla, Toledo, Madrid ve Granada kentlerinde çekim planları çıkarmaktaydı. Kısa bir süre sonra New York'a dönüp "kurmay"ını toplayacak, senaryo son biçimini aldıktan sonra mayıs ayında yeniden İspanya'ya gelip, "Motor!" diyecek. Pirî Reis Haritası belgeseli, "The Oldest Map of America in Existence" (Amerika kıtasının bilinen en eski haritası), alt adıyla İngilizce ve İspanyolca hazırlanıyor. Belgeselin yapımını, merkezi Washington'da bulunan Uluslararası 500. Yıl Kutlama Vakfı ve Spain '92 kurumu finanse ediyor. Söz konusu vakıf, Amerika'nın Kristof Kolomb tarafından keşfinin 500. yıl kutlamalarını organize etmek amacıyla kurulmuş. İspanya, Portekiz, İtalya ile Amerika kıtasındaki tüm devletlerin kültür bakanlıklarının bir araya geldiği bir çeşit ortaklık. Spain '92 ise, İspanya'nın olayla ilgili olarak kurduğu özgün kurum.

1992 büyülü bir tarih. Özellikle İspanya için. Madrid, 1992'de dünya kültür başkenti. Barcelona, dünya olimpiyatlarına sahne. Sevilla'da ise yeryüzünün bugüne değin düzenlenmiş en büyük uluslararası fuarı, EXPO '92 açılıyor. Fehmi Gerçeker: "Türk pavyonu öngörülmüş, çok sevindim" diyor. "Bizimkiler olayın gerçek boyutlarının ve öneminin tam olarak bilincindeler mi acaba?"

Yönetmen Gerçeker, 500. yıl etkinlikleri çerçevesinde gerçekleştirdiği Pirî Reis belgeseli dışında, "Colombus Countdown 1992" kutlama komitesinin de TV ve film programları danışmanı. 1992 için öngörülen eylemleri şöyle tanımlıyor: "İnsanlık tarihinin gelmiş geçmiş en görkemli şenlikler dizisi olacak. Bütün devletler, olayla bir ilgi kurup etkinliklerde yer almak için birbirini çığırıyor. Japonya katılmaya çalışıyor, düşünün. Kristof Kolomb, Bahama Adaları'nı uzaktan görüp "Çipango!" (Japonya) dedi diye, adamlar koca bir gemi inşa edip denizlere salarak 500. yılı kutlamaya hazırlanıyorlar."

Amerika'nın keşif şenlikleri, Fehmi Gerçeker'in Pirî Reis projesine hızır gibi yetişmiş. Pirî Reis de 500. yıl etkinliklerine çuk oturmuş. Belgeselin Türk yönetmeni: "Pirî Reis, kıyı ve adaların çiziminde Kristof Kolomb tarafından yapılmış bir haritayı esas aldığını kendisi not düşmüş" diyor. "Kristof Kolomb'un haritalarının bulunmadığını göz önüne alırsak; Pirî Reis'in çizgileri, Kolomb'un Amerika'ya yolculuğundan kalan son izler."

Pirî Reis belgeseli İspanya'dan başka Rio de Janeiro (Brezilya), Lizbon (Portekiz), Dakar (Senegal) ve Gelibolu'da (Türkiye) çekilecek.

Filmin kadrosu da oldukça etkileyici. Senaryo, "Hair" müzikalinin senaristi ve "Sabotaj" romanının yazarı Michael Sayers tarafından yazılıyor. Pirî Reis haritasının, NASA'ya ait çeşitli uzay filmleriyle karşılaştırıldığı bölümlerin yorumu, astronot Edgar D. Mitchell tarafından yapılıyor. Pirî Reis haritası konusunda uzman kabul edilen Profesör Arlington Mallery, Charles Berlitz'in yanı sıra bir dizi İspanyol, Amerikalı ve İtalyan bilim adamı da belgeselde özgün görüşleriyle yer alıyorlar. "İleri sürdüğümüz en ilginç savlardan biri, ünlü İskenderiye Kütüphanesi yangınında kül olduğu varsayılan bazı harita ve kitapların Kristof Kolomb'un eline geçmiş olabileceği. Amerika'ya doğru yola çıkmadan önce, bazı belgelere dayalı bilgi ve hükümleri vardı Kolomb'un. Bu takdirde Pirî Reis haritası, ünlü İskenderiye Kütüphanesi'ne doğru insanlık tarihinin kurduğu kristal bir köprü anlamı kazanıyor."

P.A.I, Globo, Network gibi bir dizi TV ve video şirketinin potansiyel alıcı durumunda olduğu belgeselin senaryosu, ayrıca Barcelona'daki "Panez" Yayınevi tarafından kitap haline getirilecek. Söz konusu film aracılığıyla 500. Yıl etkinliklerinde adını duyuracak Türkiye, Fehmi Gerçeker'in deyişine göre şimdilik belgeseli, "olumlu ve ilgiyle karşılamış" durumda. Yönetmenin, önümüzdeki aylarda Kültür Bakanlığı ve Türk Tarihi Araştırmalar Vakfı ile görüşmesi söz konusu. Yetkililerin ilgisi somutlaşırsa, Pirî Reis belgeselini Türkiye'de de görürüz belki.

[Fotoğraf altyazısı: PİRİ REİS'İN ÇİZGİLERİYLE KOLOMB'UN YOLCULUĞU]