İspanya'da Sovyet ekonomi zirvesi

MADRİD — İspanyol başkenti bugünlerde yeni Sovyet rejimi uzmanlarının akınına uğradı. Gorbaçov'un ekonomik reform paketinden sorumlu Stanislas Shatalin, Maliye Bakanı Velentin Pavlov, Çalışma Bakanı Vladimir Sherbakov ve Moskova Belediye Başkanı Gavril Popov; İspanya'nın en önemli ekonomik yayını "Cinco Dias" gazetesinin organize ettiği "Ekonomik Perestroyka ve İspanya" konulu sempozyum için Madrid'de bulunuyorlar.

Yüze yakın İspanyol işadamı ve İspanyol Maliye Bakanı Carlos Solchaga'nın da katıldığı sempozyum; İspanya'nın SSCB'ye derhal verilmek kaydıyla onayladığı 1 milyar dolarlık kredinin kullanımı ve İspanya başta olmak üzere yabancı sermayenin Sovyetler'e nasıl yatırım yapabileceği konusu üstünde yoğunlaşıyor.

Sovyet Başkanlık Konseyi üyesi ve Gorbaçov'un ekonomik reform paketinden sorumlu Prof. Stanislas Shatalin, dün sempozyumda yaptığı konuşmada karanlık bir reform tablosu çizdi. "Batı dünyasından, tartışma ve öğütlere ara verip SSCB'nin ekonmik reformlarına gerçek, geniş ve açık seçik yardım etmesini rica ediyorum. Eğer böyle bir destek gerçekleşmezse, ülkenin ekonomik kalkınması çok zor olacak" dedi.

Maliye Bakanı Valentin Pavlov ise yabancı sermayeye, ortak olacakları şirketlerin yasal koşullarında ileriye dönük değişiklikler vaat etti. Pavlov'un belirttiğine göre 1991'den başlayarak yabancıların ortak olduğu ve olacağı bu kuruluşlar, merkezi yönetimin değil bulunduğu cumhuriyetin denetiminde olacaklar. Sovyet yöneticiler, yabancıların daha yüksek oranda ortak oldukları, ama ülke sathında daha dağınık işletmeler istiyorlar. SSCB'de halen yabancı sermayenin ortak olduğu 1540 işletme var. Ama bunların yarısı Moskova ve Leningrad'da toplanmış bulunuyor. Moskova, petrol ve kimya sanayiini yabancı sermayeye açmak, dışarıdan işlenecek petrol alarak randımanını döviz üstüne oturtmak istiyor.

İspanya'nın bir numaralı ekonomik gazetesi "Cinco Dias"ın (Beş Gün) organize ettiği söz konusu sempozyumda, SSCB Çalışma Bakanı Vladimir Sherbakov da bulunuyor. 41 yaşında bir mühendis olan genç Çalışma Bakanı'na göre Sovyetler Birliği'ni iş ve işçi sorunları açısından da puslu günler bekliyor. "Önümüzdeki yaz işler kızışacak" diye konuşan Sherbakov, grevlerde artış olacağına kesin gözle bakıyor ve şöyle diyor: "işçi isteklerinin % 90'ı, öngörülen ekonomik reformların çözmeyi amaçladığı tıkanıklıklarla ilgili. Ama kısa erimde yapılabilecek şeyler değil. Örneğin işçiler et vesikasının arttırılmasını grev konusu yapıyor. Ülkede et yok ki verilebilsin!"

1990 yılının ilk istatistiklerinden edinilen bilgiler, Çalışma Bakanı'nın altını çizdiği üzere hiç iç açıcı değiller. İlk üç ayda grev ve yavaş randıman dolayısıyla 9,4 milyon iş saati ve 820 milyon rublelik üretim kaybı olmuş. Sherbakov, grevlerin artışından yasaların ağır değişmesini değil, reformların taşraya yansımasındaki yavaşlık ve piyasa dengesizliğini sorumlu tutuyor.

15 ve 20 mayıs tarihleri arasında 40 dolayında ekonomik reform planı hükümet tarafından parlamentoda tartışmaya açılacak. Bunlardan en "korkulusu", halk arasında "işsizlik yasası" diye adlandırılan, iş yasasındaki değişiklik tasarısı. İşsizlik, Sovyet halkı için yeni bir kavram. Şu anda SSCB'de 2 milyon işsiz var ve 1995 yılı sonuna değin bu sayı sekiz milyona çıkacak. Sendikalar, hükümetin iş garantisi vermesini istiyor. Oysa Sherbakov'a göre Sovyet devleti artık böyle bir güvence verebilecek durumda değil. Ama işsizlik sigortası olacak.

"Ekonomik Perestroyka ve İspanya" adlı sempozyumun en ilginç yanı, Sovyet yönetimini temsilen katılanların dürüst ve gerçekçi tablolar çizmesi oldu. Uzmanların hiçbiri SSCB'nin sıkıntılarını saklamaya çalışmadılar. Bunda belki biraz İspanyollar'ın muhalefet kanadını da davet etmiş olmasının etkisi vardı. Gorbaçov'a rağmen Moskova Belediye Başkanlığı seçimlerini kazanan radikal reformist ve iktisatçı Gavril Popov, sempozyumda resmi görüşü temsil eden yurttaşlarını açıkça eleştirmekten geri kalmadı. Popov'a göre henüz bir yılını dolduran Sovyet Kongresi ve şürayı yaratan koşullar değişmiş ve aşılmış bulunuyor. Ülkenin içinde bulunduğu durum göz önüne alınarak hemen ve genel seçimlere gitmekte yarar var.

Belediye Başkanı Gavril Popov, hükümet konusundaki karamsar görüşlerine karşın Moskova'nın geleceği konusunda umutlu. Verdiği bilgilere göre Moskova metrosunun ve belediyeye bağlı çocuk yuvalarının ücretleri, elli yıldır artmamış. İlk ağızda bu iki kurumun ekonomik anlamda yetkin hale getirilmesi üstünde duruyor. SSCB başkentinde kadastro ile bina ve arsa vergilendirme çalışmaları başlayınca, Moskova'da, KGB ve askeri tesislerin pek çok gayri menkulu olduğu anlaşılmış KGB, kendisinden istenen vergiyi ödemek yerine, kentin tamire muhtaç bazı yapılarını onarmayı önermiş. Ama KGB'nin bu önerisi, söz konusu harap binalarda oturan halk tarafından geri çevrilmiş. Popov, "Paraya gereksiniyoruz ama ruble istemiyoruz" diyor. "Moskova'da ev bekleyen 2000 yabancı var. İşte ilk döviz gelirimizi onlardan sağlayacağız."

Komünist Parti'den ayrılıp ayrılmayacağı sorusu üzerine, Moskova Belediye Başkanı 28. parti kongresini beklediğini, umduğu kararlar alınmazsa ayrılacağını belirtti.

Gavril gibi radikal reformcu Boris eltsin de bu günlerde, Sosyalist İşçi Sendikaları UGT'nin davetlisi olarak İspanya'da bulunuyor. Barcelona'da fıtık ameliyatı olan eltsin, Madrid'deki sempozyumdan bağımsız olarak İspanyol medyalarına "Gorbaçov başarısızlığa mahkûmdur" biçiminde demeçler vermekte.

[Ara alıntı kutusu: SSCB Maliye Bakanı Valentin Pavlov, yabancı sermayeye, ortak olacakları şirketlerin yasal koşullarında ileriye dönük iyileştirme vaat etti. 1991'den başlayarak, yabancıların ortak olacağı kuruluşlar merkezin değil bulundukları cumhuriyetin denetiminde olacak.]