Şimdi bolero vakti

MADRİD — Saka kuşlarını, güzel ötsün diye küçük kafeslere koyarlar. En güzel aşk şiirleri, aşksız yazılır. Özlem, kavuşmaktan daha ürperticidir bazen. Ve bir gün, palamarı çözmek gerekir kuytu limanlardan. İşte o an, bolero zamanıdır.

Üç tempolu bir müziktir bolero. Hazırcevaptır. Tüm hallerinize adını koyan bir bolero şarkısı vardır mutlaka. "Besame, Besame Mucho", dudaklarınız titreten yakıcı bir soluk değil midir? Hangimiz bir "belki"nin umudunu taşımaz, "Quiza, quiza, quiza?"

Monarşi yanlısı Latin Amerikalılar, "Majesteleri Bolero", diye anıyorlar bu müzik türünü. Derisi yüzülmüş etleri gözyaşıyla yıkayan bolero, kendi cinsinin en incelmişi sayılıyor ve "Bolerazo..." diye anılıyor saygıyla. Bana yalan söyle: "Mienteme", Çok sev beni: "Quiereme mucho", Seninle öğrendim: "Contigo aprendi", Yemin et: "Jurame", işte bu bam telini çekiştiren bolerazolar. Çocukluğumuzun öğleden sonra radyoları, Arjantin tangoları ve Meksika boleroları. O radyoları dinlemeyenler, bu yazıları okumasınlar.

Ağır müziğin en büyük temsilcisi sayılan bolero, tıpkı tango gibi Küba doğumlu. 120 yaşında olduğu hesap ediliyor. Yucatan yarımadası yoluyla Meksika'nın yüreğine ilerlemiş ve son biçimini burada almış. Tarihin en ünlü "bolerista"sı Agustin Lara'nın ülkesi Meksika, boleroyu dünyaya ihraç etmiş, Nat King Cole'a söyletmiş, doğal olarak da İspanya'yı fethetmiş.

Bilmem söylemeye gerek var mı? Bolero yalnız müzik değil, belli bir dans aynı zamanda. İhtiras tangosunun, biraz sulu göz, biraz evcil, bir gıdım da sırnaşık kardeşi. İspanyol Amerika kültürü, son zamanlarda bu müzik ve dansını yeniden keşfediyor. Boleronun öğretildiği dans akademileri adam almıyor, demodenin modası sardı gençleri.

Geçen ay, boleronun yaşayan en büyük ustaları geldiler İspanya'ya: "Las Panchos". Topluluğunun kurucusu Chucho Navarro bugün seksen yaşında bir Bolero "mitos"u. 1944 yılında New York'ta, psikiyatri öğrenimi için para kazanmak amacıyla ve iki arkadaşıyla birlikte yaratmışlar "Los Panchos"u. 1978 yılına vardıklarında bir de bakmışlar geriye, 500 milyonluk bir plak satışı, 2500 şarkı, 200 albümleri var. Topluluğun şimdiki bileşiminde eskilerden biri Chucho kalmış.

Diğerleri belki onun kadar dinç değil, ama genç. Boleronun taze kanları yani. Adını ünlü Meksikalı halk kahramanı Pancho Villa'dan alan "Los Panchos"ların tarihsel ve güncel lideri Chucho, tadına doyulmaz güzellikte öyküler anlatıyor bolero üstüne. Örneğin Franko pek severmiş bolero müziğini. İspanya'ya bir gelişlerinde Pardo sarayına çağrılmışlar, Franko'ya konser versinler diye. Diktatörün karşısında çalıp söyleyen Los Panchoslar'ın durumu pek bir acıklıymış doğrusu. Franko'yu sevmemeleri bir yana, ülkeleri Meksika ile İspanya'nın diplomatik ilişkileri de kopukmuş o sıra ve İspanyol Caudillo'suna "Seninle Mesafeli..." (Contigo en la distancia) diye döktürürken, dönüşte başlarına gelecekleri düşünüyorlarmış, bolero karası suratlarla.

Franko bizim Panço'ları diledikten sonra şöyle demiş: "Çok iyi, teşekkür ederim. Biz Meksikalılar ve İspanyollar kavga ediyoruz ama birbirimizin aynasıyız aslında."

Boleronun en ilginç yanı, herşeyden önce adı. Meksika'da, ayakkabı boyacılarına "bolero" deniyor. Chucho'nun anlattığına göre, Meksikalı boyacı çocukların, ayakkabıya sürtüp kutuya vurdukları fırçanın temposu, bolero müziğinin özünü oluşturuyor. Peki hani kaynak Küba'ydı diye anımsatanlara, gülerek şu yanıtı veriyor Chucho: "Dünyanın bütün boyacı çocukları boleronun üç temposunu vurur."

Ah o proleterler. Ne zengin bir kültür hazinesidirler ezildikleri sürece. Küçük kafeslerdeki saka kuşları. Meksikalı, Kübalı, İstanbullu ayakkabı boyacıları. Fakat Stokowsky, "Müzik yalnızca tempo olsaydı, gürültüden ileri gidemezdi" diyor. Chucho'ya bakılırsa, "Karpuzu sallamanın binbir çeşidi var. Ama bolero ile sallamak daha bir duyarlı oluyor."

Zaten yakınlarının Çuçito diye çağırdıkları Chucho, tükenmez bir bilgelik kaynağı. Seksen yıllık yaşamı kutsal kitap gibi maşallah; ağzını açtı mı atasözleri torbası delinmişçesine inciler dökülüyor. Deneyimli bir bolerocu ya da profesyonel romantik olarak, "kadınları diyor", örneğin, "daha az gereksindikçe, daha iyi anlamaya başladım." Bu arada bolero türünde hemen tüm müzisyenlerin erkek oluşuna dikkati çekiyor. Dünyada yalnızca iki ünlü kadın bolero şarkıcısı var: Maria Grive ve Chelo Velaquez. Maria Gri[…] Küba'nın göz ağrısı, Fidel'in sadık arkadaşı. Havana körfezine bakan güzel evinde tatlı bir emeklilikte.

Dünyanın en yaşlı bolerocusu Çuçito, dalındaki kadın azlığını şu sözlerle açıklıyor. "Erkek, iç dünyasını kadından daha kolay soyar. Bir de, bildiğiniz gibi: Kadın istediği, erkek yapabildiği kadardır... derler."

[Ara alıntı kutusu: Bolero'nun yaşayan en ünlü ustaları geçen ay İspanya'daydı. Los Panchos grubu adını Meksika'nın ünlü ihtilalcisi Pancho Villa'dan alıyor. Artık bir mitosa dönüşen Chucho Navarro bugün 80 yaşlarında ve ardında 2500 şarkı, 500 albüm var.]

[Fotoğraf altyazısı: GERÇEK BOLERO — Bolero, ayakkabı boyacısı demektir. Bolero ritminin temelinde boyacıların fırça tıkırdatması yatar. İşte gerçek bir bolero ve bolera kralları "Los Panchos" grubu. Müziğin kökenleri ve sanatsal tavanı bir arada. 46 yıllık bolerocu Chucho, yaşayan efsane.]

[1. sayfa tanıtım kutusu: Madrid'den / Şimdi bolero vakti / MİNE SAULNİER / Bolero'nun yaşayan en ünlü ustaları geçen ay İspanya'daydı. Los Panchos grubu adını Meksika'nın ünlü ihtilalcisi Pancho Villa'dan alıyor. 10. Sayfada]