Kendilerine yabancılar

PARİS — 1915 yılında, Sırbistan sokakları. Fotoğrafçının objektifine yakalanmamak için sırtlarını dönüp kaçışan, çarşaflı Türk kadınları. Paris'te, 'Çağdaş Tarih Müzesi'nin düzenlediği fotoğraf ve resim sergisi, bu kadınların imgesiyle başlıyordu. Sergi kataloğundaki ilk sırayı da onların fotoğrafı almış. Ama amaç, bir bağnazlığı işaret etmek değil. 97 fotoğraf ve 17 yağlıboya tablonun sunulduğu sergi, 1913-1920 yılları arasında ve Birinci Dünya savaşı koşulları içerisinde, yerinden yurdundan kopuk insanların günlük yaşamlarından kesitler veriyordu. Tek bir savaş fotoğrafı yoktu. Ama o savaşı yaşayan insanların kimi zaman gülünç, kimi zaman şaşırtıcı davranışlarında, görünmeyen bir dramın soluğu duyuluyordu.

1916 tarihli bir fotoğraf: Vietnam'ın ortasından kalkıp Fransa'yı Almanya'ya karşı savunmaya gelmiş Annamlı savaşçılar. Cephede yitirdikleri silah arkadaşlarının anısına saçlarını bellerine kadar uzatmalarına izin verilmiş. Asker çadırının önünde, kenarı yırtık bir fotoğrafta ölümsüzleşmişler. Bir başka karede, 'Versailles' sarayının bahçesinde çalışmak üzere getirilen sivri şapkalı Çinli erler taburu. Tırmık ve yabalarıyla, 'Çalış!' komutunu bekliyorlar. Yıl, 1917.

Yine Fransa'yı savunmak üzere, Alman cephesine doğru kamyona binmeye hazırlanan bir başka Çinli. Başında, kafasına küçük gelen bir 'Maurice Chevalier' şapkası ve elinde, içinde küçücük sakasıyla bir kuş kafesi.

'U.S. Army' damgalı müttefik vagonlarından gülümseyen Zenci yüzleri, cephe gerisinde çay demleyen Faslılar, 'Alsace' soğuğunda titreyen Etiyopyalılar, 'Boulogne' ormanlarında çırılçıplak bit ayıklayan Sırp askerleri, birbirinin omuzunu tutarak yürümeye çalışan, kısa pantolonlu kör İngiliz gazileri.

Bu olağanüstü çarpıcılıkta serginin iletmek istediği bir mesaj vardı: Fotoğrafların bir anlık zaman kesitine hapsettiği bu insanların hepsi, 'kendilerine yabancı' ortamlarda, kendi iradeleri dışında bulunmuşlar ve kendilerinin olmayan toprakları, belki o fotoğraflar çekildikten bir süre sonra kanlarıyla sulamışlar.

'Invalides' sarayındaki sergi, ırkçılığa ve savaşa karşı tekil bir muhalefet oluşturuyordu.

Paris üniversitelerine bağlı 'Çağdaş Tarih Müzesi', birilerine bir şeyler anlatmak istiyordu ama; anlayana.

[Fotoğraf altyazısı: HASTANEDE BİR İSKOÇ ASKERİ — Fotoğrafın yılı belirsiz. Ama Birinci Dünya Savaşı yılları olduğu kesin. Hastanede, kolundan yaralı bir İskoç askeri. Parmakları arasında bir sigara. Neşeli görünüyor. Belki de gramofondan çok sevdiği bir şarkıyı dinliyor.]