Muhalefete çalım

PARİS — Fransa Cumhurbaşkanlığı'nda onuncu yılını dolduran François Mitterrand, televizyon aracılığıyla halka yaptığı son açıklamayla 1958 yılından beri yürürlükte olan Fransız anayasasının değiştirilmesi için referandum yapılacağını belirtti. Mitterrand'ın öngördüğü anayasa değişikliği, cumhurbaşkanının görev süresinin azaltılması ve genel seçim sisteminin yeniden düzenlenmesini hedefliyor. Cumhurbaşkanı'nın bu çıkışı, aynı istekleri gelecek seçim kampanyası kapsamında başlıca eleştiri konusu haline getiren muhalefeti ana silahlarından yoksun bırakıyor.

Ana muhalefeti oluşturan merkez sağ partileri UDF (Birleşik Demokratlar) ve RPR (Cumhuriyetçi Birlik), bir süreden beri Fransa'da yedi yıl olan cumhurbaşkanlığı süresinin kısaltılması, cumhurbaşkanının yetkilerinin sınırlanması, parlamentoya daha geniş yetkiler verilmesi yolunda istek belirtiyor ve çalışmalar yapıyorlardı. François Mitterrand, yaptığı açıklama ile muhalefetin bu önerilerini kabul etmiş bulunuyor. Ancak cumhurbaşkanlığı görev süresinin kısaltılması yanında ortaya attığı seçim sistemi değişikliği, 1993 genel seçimlerinde Fransız Sosyalist Partisi'nin sağ kanat önünde büyük bir bozguna uğramasını engellemeyi amaçlıyor.

François Mitterrand, anayasa değişikliği önerdiği açıklamada, henüz kesin önerilerde bulunmadı. Örneğin, yedi yıllık cumhurbaşkanlığı görevinin kaç yıla indirileceği bilinmiyor. Aynı biçimde, iki kademeli çoğulcu sistem olarak uygulanan seçim sisteminin ne gibi değişikliklere uğrayacağı da belli değil.

Dün, Mitterrand'ın açıklamaları bütün gazetelerin ilk dört sayfasını işgal ediyordu. Le Monde gazetesi, olağanüstü bir uygulamayla dış politika sayfalarını da Cumhurbaşkanı'nın televizyon konuşmasına ayırmıştı. Dış politika uzmanları Mitterrand'ın çıkışını, deneyimli devlet adamının yeni ve üstün bir "kurnazlığı" olarak selamlıyorlar.

İleri sürülen tahminlere göre Mitterrand, cumhurbaşkanlığı süresinin beş yıla indirilmesini talep edecek. Normal olarak 1995'e değin cumhurbaşkanlığı görevinde kalması gereken ve yeni anayasanın bu hakkı elinden alamayacağı, kendisi de kendi isteğiyle 1993'te cumhurbaşkanlığından çekilecek. Cumhurbaşkanlığı süresinin beş yıla indirilmesi, eski cumhurbaşkanı ve UDF lideri Valery Giscard d'Estaing'in öteden beri savunduğu bir öneriydi. D'Estaing, dün yaptığı açıklamada bu yönde bir anayasa değişikliğini onaylarken Mitterrand'ın görev süresi kısaltılması durumunda yeni düzene uymaya zorunlu olmadığını belirterek "Kendisine uygulanmayabilecek bir düzenleme ve seçim değişikliği projesiyle Mitterrand, sağın iktidara büyük çoğunlukla gelmesini önlemeye çalışıyor." dedi.

Muhalefet partilerinin karşı çıktığı seçim sistemi değişikliği üzerinde, Fransız Sosyalist Parti Genel Sekreteri Pierre Mauroy bir süreden beri çalışma yapıyor ve bu çalışmalar, ülkenin politika gündeminde bulunuyordu. Henüz tartışma düzeyinde olan öneriler, uzmanların tahminine göre halen yürürlükte olan çoğunluk ile orantılı sistemleri bağdaştıran bir karma seçim düzenlemesi olacak.

Mitterrand'ın önerdiği anayasa değişikliği için 1992 yılının ikinci yarısında referanduma gidilebilmesi birtakım koşullara bağlı. Her şeyden önce 33 yıldır yalnızca 5 kez düzeltmeye uğrayan 1958 anayasası, 89. maddesinde üzerinde yapılacak bir değişiklik için parlamento düzeyinde ve 'incelikli' manevralar gerektiren usul ve oylama oranları öngörüyor.