Tamam mı, devam mı

OTUZ sekiz milyon Fransız seçmeninin cebinde bugün iki küçük kâğıt parçası var. İkisi de beyaz renkli. İkisinin de üstünde , Fransız Cumhuriyeti ve 1789'lardan bu yana bu cumhuriyetin simgesi haline gelmiş "özgürlük, eşitlik, kardeşlik" sözcükleri yer alıyor. Ama en alttaki çerçevenin içine iri harflerle, iki kâğıdı birbirinden ayırt eden temel fark kaydedilmiş: Birinde (Oui) Türkçe okunuşuyla "Vıy", ötekisinde "Non" yazıyor.

Avrupa birliğinin dönüm noktası olacak Maastricht referandumu için bu sabah sandık başına giden otuz sekiz milyon Fransız seçmeni, bugün 350 milyonluk Avrupa yarışmasında, ya "tamam" diyecek, ya da "devam".

Almanya, İtalya ve Yunanistan'da parlamenter yoldan "halka kabul ettirilen" Maastricht Anlaşması konusunda, Danimarka'nın referanduma gitmesi ve sonucun "hayır" çıkışı, Avrupa birliğine ilk darbeyi indirdi. O sırada Maastricht'in selameti açısından, Fransa'nın da onayı parlamenter yoldan alması uygundu. Ancak, iç politikada giderek güçlenen muhalefet, zayıflayan sosyalist iktidar ve sık sık değişen hükümetler, Fransız kamuoyunda "halkın bu konudaki kararını doğrudan ifade etme" isteğini güçlendirdi ve Cumhurbaşkanı Mitterrand'ı referandum kararı almak zorunda bıraktı.

Bugün söz konusu referandum, Maastricht'e "hayır" yanlıları tarafından Mitterrand ve sosyalist parti iktidarına karşı bir güvenoyuna dönüştürülmüş bulunuyor.

Jean Marie Le Pen'in lideri bulunduğu aşırı sağcı Ulusal Cephe ile Komünist Parti de, kaderin garip bir cilvesi mi demeli, sert "hayır"cı olarak aynı çatının altındalar.

Mitterrand'ın kanser olduğunun anlaşılması, "evet"ten yana mı oynayacak, yoksa "hayır"dan mı, son beş gündür yasaklanan kamuoyu yoklamalarının yokluğu nedeniyle bilinemiyor. Fakat son tablo, bugün sandıktan "evet" ya da "hayır" çoğunluğunun pek az bir farkla belirleneceğine işaret ediyor.

● "HAYIR" ÇIKARSA

Maastricht'e "hayır" yanlıları, Avrupa birliğini yerel ülke yönetimlerinin tek bir merkeze bağlandığı federasyon yerine, bu yönetimlerin kendi iç düzenlerini koruyup ancak belli konularda birlikte hareket edecekleri bir "konfederasyon" olarak istiyorlar. Maastricht kabul edilirse, ulus kavramının yok olacağını, etnik kargaşanın ön plana çıkacağını öne sürüyorlar. AT üyesi ülke yurttaşlarının Fransa belediye seçimlerinde edineceği seçme ve seçilme hakkına olduğu gibi ulusal paraların bırakılıp tek para sistemine geçişe de karşılar. Eğer, görüşleri galip gelir ve bugünkü referandumdan "hayır" çoğunluğu çıkarsa, her şeyden önce Fransa'nın iç düzeni değişecek ve "hayır"ın yanında yer alan sağ politikacılar, "evet" için mücadele eden parti liderlerinin meşruluğunu gündeme getirecekler.

● "EVET" ÇIKARSA

Maastricht'e "evet" yanlıları, Avrupa birliğini bir federasyon olarak algılıyorlar. Eğer anlaşma onaylanırsa, Fransa, Almanya'nın yanında AT'ın en önemli iki devletinden biri olmayı sürdürecek, hükümetler üstü bir Bruxelles çıkışlı yönetim mekanizmasına doğru gidilecek ve yerel ulusalcılıktan öteye bir "Avrupa ulusu" kavramı doğacak.

"Evet"i savunanlar, Avrupa birliğini bugüne değin eski kıtayı parçalayan savaşlara karşı bir alternatif; 350 milyonluk nüfusu ve birleşik ekonomileri ile Amerika Birleşik Devletleri'ne, Japonya ekonomisine kafa tutabilecek bir süper güç olarak görüyorlar.

"Evet" yanlılarına göre bugünkü referandum Maastricht'in reddiyle sonuçlanırsa, Avrupa birliği otuz yıl geriye gidiyor ve bir anlamda başlangıç noktasına dönülüyor. Fakat Maastricht kararları bugünkü oylamada onaylansa bile, yeniden gözden geçirilmesi kaçınılmaz, çünkü muhalefet çok güçlü.

[Ek kutu: Sınırları yırtan belge]

MAASTRICHT (Hollanda'da küçük bir kent) kararları, Avrupa Topluluğu'nun Bruxelles teknokratları tarafından yerel hükümet temsilcilerinin işbirliğiyle 1990 yılında hazırlandı ve üye devlet başkanları tarafından 1991 yılında imzalandı. 7 bölüm, 17 protokol, 33 deklarasyon ve yüzlerce "şık"tan oluşan bu kararlar, temelde, Avrupa Birliği'ni, sınırların üye ülkeler arasında açılmasını öngören 1993 yılından sonraki "federasyon" yönetimine hazırlamayı amaçlıyor.

Öngördüğü en önemli girişimler arasında, AT üyesi devletlerin yurttaşlığına sahip kişilerin, eğer başka bir ülkede yaşıyorlarsa, Avrupa parlamentosu ve yerel belediye seçimlerinde oy kullanmak ve adaylık hakkına sahip olmaları var. AT çerçevesinde 1999 yılına kadar ulusal paraların yerine tek para birimi olarak "ECU"yu getirmesi de yer alıyor. Sosyal haklarda ortak politika belirlemek, dış politikada ve güvenlik sorunlarında ortak tavır almak var.

Avrupa Birliği'nin 1999 yılına değin organik şemasını çizmeyi öngören Maastricht kararları, yabancı ve kaçak işçi göçüne karşı AT içinde açılan sınırları, AT'ın dış sınırlarında güçlendirmeyi hedefliyor.