200 yıllık tartışma

FRANSIZ tarihinin ünlü siması, "Büyük Devrim"in, tahtından ve canından ettiği Kral 16'ncı Louis (Lui okunuyor), idamının 200'üncü yıldönümü gününde, yani bugün anılıyor. Fransızlar, bir yandan anma töreni hazırlıkları yaparken, bir yandan da Fransız kamuoyu "Louis XVI, idam edilmeli miydi, edimemeli miydi?" tartışması yapıyor. Bu tartışmaya katılanlar arasında kralı savunup bir "iyilik meleği" olarak görenler, "tarihsel bir yanlış" olarak tanımlayanlar da var.

Fransa'nın cumhuriyet tarihinde ilk kez gerçekleşecek anma töreni için, Paris Valiliği, ancak son dakikada izin verdi. 21 Ocak 1793 tarihinde, 39 yaşındayken kafası kesilerek öldürülen Kral Louis XVI için, Paris'in ünlü Concorde alanında (eski Devrim alanı) tam idam edildiği noktaya çiçek buketleri konulacak. "Kralın idamını anma komitesi", amaçlarının politik olmadığını ve törenin sessizlik içinde geçmesini arzuladıklarını bildirdiler.

"Journal du Dimanche" gazetesinde yayınlanan bir kamuoyu araştırması, Fransız halkının yüzde 65'inin, krallığın yeniden kurulmasını "tarihi bir gerileme" şeklinde yorumladığını ortaya koydu. Aynı araştırma, bugün benzeri bir yargılama olsa, halkın yalnızca yüzde 10'unun idam cezasına "evet" demeye hazır olduğunu da gösterdi. Buna karşılık, halkın yarıdan fazlası, kralın sürgüne gönderilmesini onaylıyor.

Louis XVIkonusunda, resmi Fransız tarihinin, inanılmaz yanlışlıklar ve saptırmalarla dolu olduğunu savunanlar hayli fazla. Örneğin, zamanın basınında kısa boylu, şişman olarak tanımlanan kralın, aslında, çağı için "dev" sayılacak bir yapıya sahip bulunduğu, 1.80 ila 1.95 boyunda olduğu anlaşıldı. 200 yıl önce, iki gün süren karar oylamalarında, halk mahkemesince 360 ret oyuna karşı, yalnızca bir oy farkla, yani 361 oyla ölüme mahkum edilen Louis XVI, bugün kanıtlandığı üzere, benzerlerinden daha "iyi" bir hükümdarmış. Zamanın hukuk uygulamasında, işkenceyi ilk kez Louis XVI'nın bir fermanla yasakladığı biliniyor.

Yeniliğe merakı kral, Montgolfier kardeşlerin balon projesini finanse etmiş ve Manş Denizi'nin balonla aşılmasını desteklemiş. Çiçek hastalığına karşı aşıyı bulan ünlü Dr. Jenner'e, aşısını, resmi ilanından önce kendi üzerinde deneten yine Louis XVI olmuş. Kralın en büyük merakı ise, kilitler. Bir kilit ustası olarak teknoloji meraklısı Louis XVI, idam mahkümlarının can çekişmesini kısaltmak üzere Joseph Ignace Guillotin'in buluduğu "giyotin" üzerinde ise, aletin tutukluk yapmasını önleyici değişikliği bizzat yapmış. Yani bıçağı düz değil verev biçiminde geliştirmiş. Sonunda da kullanımını emrettiği aynı giyotine kendisi baş vermiş.

Louis XVI'nın, ölüme giderken gösterdiği cesaret ise, en azılı düşmanları arasında bile dillere destan. Giyotine çıkarken ellerinin ve gözlerinin bağlanmasını reddeden kralın son sözleri, "Kanım Fransa'ya sıçramasın!" biçiminde. Ölümünden önceki son gece ise kralın mışıl mışıl uyuduğu biliniyor.

Halk temsilcilerinden Daunon, oylama sırasında kralın idamını savunan Robespierre'e, "Dikkat et Maximilien. Bu giyotin giderek daha çok, daha ünlü, daha üstün kurbanlar isteyecek, örneğin seni!" diye bağırıyor. Robespierre gerçekten, giyotinin son kurbanlarından biri.

En ilginci ise, Kral Louis XVI'nın idamı için oy veren 361 kişiden 74'ünün aynı giyotinde can vermeleri ve 121'inin daha sonra "İmparator" olan Napoleon'un hizmetine girmeleri.

Giyotine adım adım 5 Mayıs 1789: Versailles'da Etats Generaux'nun (üç sınıfın temsilcilerinden oluşan genel meclis) açılışı. 11-14 temmuz: Karşı devrim kaygısı Paris'i karıştırıyor. Bastille işgal ediliyor. Av partisinden dönen Kral, günlüğüne "Hiçbir şey yok" notunu düşüyor. 5-6 ekim: Versailles'a yürüyüş. 16. Louis kararnameyle, "Tanrı'nın inayeti ve anayasanın desteği" ile Fransızların Kralı oluyor. 20-25 Temmuz 1791: Varennes'e kaçan Kral, Tuileries'ye geri getiriliyor. Geçici olarak görevden alınıyor. 14 eylül: 16. Louis anayasaya bağlılık andı içiyor. Krallık kurtuluyor, ama halk ve yasalar egemen oluyor. Kral'ın hiçbir yürütme yetkisi kalmıyor. 20 Haziran 1792: Tuilleries baskına uğruyor. Kral başına devrimci kukuletası geçiriyor. 10 ağustos: Birbirini izleyen karışıklıklardan sonra Kral tüm görevlerinden azledilip hapse atılıyor. 2-3 eylül: Paris'te 1395 kişi idam ediliyor. Katliam, devrimi teröre dönüştürüyor. 21 eylül: Kral Louis, tahttan indiriliyor. Meclis cumhuriyeti ilan ediyor. 11 Aralık 1792-19 Ocak 1793: Meclis "idam" kararı veriyor. 21 Ocak 1793: 16. Louis, bugünkü adı Concorde alanı olan Devrim Alanı'nda kafası giyotinle kesilerek idam ediliyor.

[Fotoğraf altyazısı: Kral 16'ncı Louis. Fransa tarihi denince ismi ilk akla gelen kral. Kafası giyotinle kesilerek idam edildi.]

[Fotoğraf altyazısı: Fransa Kralı 16'ncı Louis, 21 Ocak 1793'te, saat tam 10.12'de, Devrim (Concorde) Meydanı'nda, giyotinde idam edildi. Konvansiyonun 26 aralık toplantısında sert tartışmalar oldu (küçük temsili resim). Dava hâlâ bitmiş değil.]