Bir fırsat daha uzaya kaçtı

Türkiye elindeki tarihi bir fırsatı kaçırdı. Avrupa'nın en büyük iletişim uyduları firması EUTELSAT'ın sahibi olabilecekken bu firmadan yalnızca Türksat uydusunu almakla yetindi. Çünkü TRT ile ilgili mevzuat nedeniyle, 9 TV kanalının kullandığı uydu kanalları Türkiye Cumhuriyeti'nin değil, diğer ülkelerin artı hanesinde gösterildi. Böylece Türkiye EUTELSAT'ın çoğunluk hisselerine sahip olma şansını yitirdi.

Türkiye'nin kaçırdığı ayağına gelen fırsatın öyküsü şöyle:

• EUTELSAT, Ariane füzeleriyle atılan ve TÜRKSAT'ın da dahil olduğu tüm Avrupa çıkışlı uyduların üreticisi, dev bir Avrupa endüstrisi. Bir kooperatif niteliğini taşıyan EUTELSAT endüstrisinin sahipleri, ürettiği uydulardan kullanım dilimi satın alan devletler. En geniş kullanma payını satın alan ülke EUTELSAT'ın başına geçip "yönetim kurulu başkanlığı" koltuğuna kuruyor. İkinci hissedar ise başkan yardımcılığına.

Avrupa "kooperatifi" EUTELSAT'ın tüm uydularının içeren toplam kapasitesinin yüzde 17'si Türk televizyon kanalları tarafından kullanılıyor. Oysa Türkiye'nin bu büyük kullanım payına karşılık, EUTELSAT endüstrisindeki hissedarlık, yani kar payı yüzde 3.5. Türkiye'deki Radyo ve Televizyon Yasası'nın "ünlü" mevzuatından dolayı EUTELSAT'ın yüzde 17'sini kullanan Türk TV kanalları, uydular üzerinden kullanım paylarını başka ülkelerden kiraladıkları için şirkette o ülkenin hisselerini arttırmaya yarıyor ve yönetim kurulu başkanlığı koltuğuna geçiyor.

Milyarlarca dolar ödeyerek aldıkları uydu kapasiteleri, Türkiye'nin kiraladığı alan sayılmıyor.

• EUTELSAT'ın Uluslararası Pazarlama Müdürü ve kurumun yönetim şemasında dördüncü sorumlu, İtalyan yönetici Giuliano Berretta, "Yürürlükteki mevzuatın, Türkiye'yi Avrupa'nın en büyük endüstri kuruluşlarından birinde söz sahibi olmaktan, EUTELSAT'ın iki numaralı hissedarı olmaktan alıkoyduğunu belirterek, "Biz den tüm uydu kapasitemizin yüzde 17'sini kiralayan Türk televizyonları, eğer bu anlaşmaları yapmak için başka ülke hissedarları yerine Türk PTT'sini kullansaydı, bugün benim üstümdeki EUTELSAT yöneticisi bir Türk olacak ve EUTELSAT'ın ettiği kardan Türkiye'nin resmi temsilcisi PTT en büyük ikinci payı alacaktı! Oysa Türkiye, özel sektör TV kanalları yoluyla şu anda yüzde 17 hissenin parasını ödüyor ve yalnızca PTT'nin telekomünikasyon alanında kullandığı yüzde 3.5 hissenin, yani kar payının sahibi" dedi.

• Türkiye yani PTT'nin "aklının başına gelmesi" için bir fırsat da yok. Çünkü "caka" olsun ve "Türk uydusu" densin diye toplam 315 milyon dolara (4.5 trilyon lira) satın alınan TÜRKSAT; ortak logo EUTELSAT'ın mülkiyetinden çıktığı için bu dev endüstriye yine hissedar olmak için uzaya gönderilecek. Bu uydulardan Türk TV kanalları, "Türk uydusu" ile aynı zamanda, yani 94 ocak ayında uzaya gönderilecek olan "EUTELSAT IIF5" ve "Hot Bird" adı verilen ve bugüne değin imal edilen en gelişmiş çifte EUTELSAT uydusu "II F2" ve "II F6".

EUTELSAT'ın şu anda iki numaralı en büyük tüketicisi, Türkiye. Avrupa uydu "kooperatifi" EUTELSAT'ın diğer ortaklarından oluşan yönetimi, TÜRKSAT'a rakip iki büyük ve daha mükemmel uyduyu uzaya fırlatmaya ve Türk uydusunu henüz uzay yörüngesine girmeden "ekonomi" Radyo ve Televizyon Yasası'nın "ünlü" mevzuatından dolayı EUTELSAT'ın yüzde 17'sini kullanan Türk TV kanalları, uydular üzerinden kullanım paylarını başka ülkelerden kiraladıkları için şirkette o ülkenin hisselerini arttırmaya yarıyor.

EUTELSAT NEDİR?

1977 yılında kurulan EUTELSAT, büyük bir "Avrupa Kooperatifi" ve dünyanın bir numaralı uydu üretim endüstrisi. Hissedar ülkelerin sahip oldukları pay oranında katıldıkları bir yönetim kurulu tarafından yönetiliyor. Bugüne kadar uzaya fırlattığı uydu sayısı 7. Bu sayı 1994 yılında 9'a çıkacak. Kooperatifin 1992 yılındaki toplam cirosu 231.6 milyon ECU (3 trilyon 731 milyar lira).

TÜRKSAT NEDİR?

21 Ocak'ta uzaya gönderilecek olan Türksat uydusu Türkiye'nin dünyayla olan iletişiminde çağdaş teknolojiyi kullanmasını sağlayacak. Türkiye bu uydu sayesinde Avrupa'dan Orta Asya'ya kadar 36 bin kilometrelik bir alanda TV yayınlarından, telefona kadar bütün iletişim olanaklarına sahip olacak. Bankacılık, basın ve çok şubeli marketler bir anda bilgisayar sistemiyle birbirlerine bağlanacak. Türksat askeri amaçlı gözleme faaliyetlerinde de kullanılabilecek.

Eutelsat'tan kanal kiralayan TV kuruluşları: Kanal D, TRT International, HBB, Interstar, Kanal 6, Show TV, ATV, TGRT, CINE 5. Bu TV kanallarının Eutelsat içindeki toplam payı: % 17* (*) PTT'nin % 3.5 oranındaki payı ile birlikte Türkiye'nin Eutelsat'taki payı % 20.5'i buluyor.