Fransa'dan özelleşme dersleri

FRANSA özelleştirme konusunda dikkati çeken bir başarıyla önemli adımlar atıyor. 1993'te başlayan özelleştirme kampanyası ile özelleştirilen 3 büyük şirketten sağlanan gelir hedefin yüzde 11 üzerine çıkarak 47.9 milyar franga ulaştı.

Ülkede, son on yıl içinde iki büyük özelleştirme operasyonu yapıldı. Birincisi 1986 yılında sosyalist hükümet tarafından başlatılan ve 1988 yılına kadar süren birinci özelleştirme operasyonu, ikincisi ise muhafazakar partiler koalisyonu tarafından 1993'te çıkartılan özelleştirme yasasıyla hayata geçirildi. Ancak, son uygulamada, sosyalistlerin düştükleri yanlışlardan ders alındı ve şirketlerin özelleştirildikten sonraki gelecekleri daha sağlam kurallara bağlandı.

Balladur hükümetinin aldığı önlemlere göre, 1993 yılından sonra özelleştirilen şirketlerde devlet sermayenin en az yüzde 20'sini tek bir hissedara ayırmak hakkına sahip. Ayrıca, sermayenin kalan yüzde 30 ile 40 arasındaki dilimi, güçlü ve büyük hissedarlar arasında paylaştırıyor. Ancak bu durum, satışa sunulan hisse ve sermaye dilimleri çok büyük olduğundan, pay almak isteyenlere talepleri oranında bir arz sunabilmeyi engellemiyor.

İkinci önlem, Avrupa Birliği dışında bir yabancı yatırımcının satışa sunulan şirketin yüzde 20'sinden fazla hissesini almasını engelliyor.

Ulusal çıkarları korumak üzere, Balladur hükümetinin özelleştirme yasasına koyduğu en önemli kural ise, yeni hissedarların şirketin çoğunluğunu ele geçirme operasyonlarını, devlete danışmadan yapmalarını önleyen "altın hisse" ayrıcalığı.

Fransa'da Balladur hükümetinin başlattığı özelleştirme operasyonu işte bu çerçevede, dünyaya örnek olacak biçimde başarılı oldu. Fransa'daki özelleştirmeyi yakından izleyen Türkiye'nin Fransa'daki Ekonomi ve Ticaret Başmüşaviri Tunay İnce, Fransız örneğini Milliyet için değerlendirdi:

● 1993'te kabul edilen Özelleştirme Yasası, 644 bin kişinin çalıştığı 1645 şirketi kontrol eden 21 grubu kapsıyor. En önemlisi sanayi sektöründe çalışanların yüzde 9'unun, özel sektöre geçmesi planlanıyor.

● Yeni yasayla özelleştirmeden beş yıl içinde 400 milyar frank gelir sağlanması bekleniyor. Bu beklentinin arkasında yatan neden, yeni özelleştirme yasasının çok teşvik edici koşullar sunmasıdır.

● Ağır genel ekonomik krizin etkili olduğu bir dönemde, özelleştirme başlamadan önce "Balladur Borçlanması" adı altında satılan devlet tahvilleri, bu tahvillerin ekmek peynir gibi kapışılmasından sonraki özelleştirme operasyonunun "temel taşı" oldu.

● Örneğin, Balladur Devlet Tahvili ile özelleştirilen bir şirketin hisseleri satın alınabilmekte, hatta bu tahvile sahip hissedarlara yeni özelleştirme operasyonlarında daha fazla katılım payı ve avantaj sağlanmaktadır. Özelleştirmelerden pay alan hisse sahiplerine, gerek hisse, gerekse bu hisselerden gelen karlar için vergiden muafiyet tavanları sağlanmıştır.

● Özelleştirme operasyonları Maliye Bakanlığı tarafından yürütülmekteyse de, karar alma aşamasında yetki, bağımsız bir "Özelleştirme Komisyonu"na ait bulunmaktadır.

● Özelleştirilen şirketleri satın almak isteyen şirket çalışanlarına, hisse satış fiyatı üzerinden yüzde 20 indirimli özel koşullar sağlanmaktadır.

[Fotoğraf altyazısı: Fransa Başbakanı Eduard Balladur]

[Kutu — ÖZELLEŞTİRME KAPSAMINDAKİ ŞİRKETLER:]

● BNP (gerçekleşti), ● Rhone Poulenc (gerçekleşti), ● Elf Aquitaine (gerçekleşti), ● Aerospatiale, ● Air France, ● Banque Hervet, ● AGF, ● CCR, ● CNP, ● CGM, ● Credit Lyonnais, ● Bull, ● Pechiney, ● Renault, ● SEITA, ● SNECMA, ● Thompson, ● UAP, ● Usinor Sacilor, Societe Marseillaise de Credit.

[Kutu — ÖZELLEŞTİRME NASIL YAPILIYOR?:] ▼ Fransa'da ilk özelleştirme 1986 - 1988 arasında yapıldı. 14 sanayi ve banka grubu özelleştirildi. O zamanın değerleriyle 82.5 milyar Frank gelir elde edildi.

▼ Geçen yıl iktidara gelen Balladur hükümeti, bir özelleştirme yasası hazırladı, yaklaşık 100 bin kişinin çalıştığı 21 büyük kamu kuruluşunu özelleştireceğini açıkladı. Bu satışlardan 250 milyar Frank gelir bekleniyordu. Bir Özelleştirme Komisyonu kuruldu.

▼ Balladur Hükümeti, acil para ihtiyacını karşılamak için de, bir "hisse senedine dönüşebilir tahvil" çıkarttı. Bu tahvilleri alanlar, ileride satılacak şirketlerden hisse alabileceklerdi. Hükümet bu yolla 40 milyar Frank toplamayı amaçlamıştı, ama yoğun talep sayesinde bu hedefini fersah fersah aştı.

▼ İlk olarak ekim ayında bankacılık sektöründen Banque Nationale de Paris (BNP) özelleştirildi, onu kasım ayında kimya sektörünün önde gelen kuruluşu, Türkiye'de de ortaklıkları bulunan Rhone Poulenc izledi. Yine Türkiye'de dağıtım ağı bulunan petrol sektörünün önde gelen kuruluşu Elf - Aquitaine üçüncü özelleştirilen şirket oldu.

▼ Sırada sigortacılık sektöründen Union des Assurances de Paris ve Renault vardı. Ama hükümet bunların özelleştirilmesini seçim sonrasına erteledi, onların yerine yine Türkiye'de ortaklığı bulunan sigorta şirketi AGF ve bilgisayar sektöründen Bull Grubu'nu özelleştirmeyi kararlaştırdı.