Osmanlı, haraç mezat

SULTAN Abdülhamit'in kızı Ayşe Sultan'ın oğlu Ömer Nami'nin kızı Ayşe Nami'nin Paris Drouot Müzayede Salonu'nda dün açık artırmaya çıkardığı ve 41 parçadan oluşan Abdülhamit'in özel eşyalarının satışı Ankara'nın ilgisizliği nedeniyle bir skandalla bitti. Mühürlerin Sabancı'ya gittiği öne sürülürken, Hasan Mezarcı da Abdülhamit'in Kuran'ını satın aldığı artırmada devlet seyirci kaldı.

Türkiye'de Kültür Bakanlığı'nın elinde 18 Mart'tan beri satış haberi ve satılacak eşyaların kataloğu bulunmasına rağmen, yalnızca bir gün önce ve bir gazete haberi dolayısıyla harekete geçerek Paris'e temsilci gönderememesi sonucu, açık artırmaya Türkiye adına Paris Başkonsolosu Ali Enginoba katıldı.

Kültür Bakanlığı'ndan 50 bin dolarlık bir limite kadar satın alma izni alan Ali Enginoba, açık artırma öncesi Ayşe Nami ile anlaşmaya ve Türkiye'nin ilgilendiği üç Abdülhamit mührünün satışa konulmamasına çalıştı. Ancak, İsviçre'de BM Sığınmacılar Dairesi Başkanlığı'nda çalışan Ayşe Nami, Baş Konsolos'a: "Ben Türkiye vatandaşı değilim. İsviçre vatandaşıyım. Dolayısıyla eşyaları açık artırmaya koyuyorum, siz de katılabilirsiniz" yanıtını verdi. Baş Konsolos Ali Enginoba, harcama izni olan 50 bin doların yetmeyeceği endişesiyle, müzayedeye işadamı Erdoğan Demirören adına katılan Samir Şalabi'yle anlaştı. Kendisine, "Merak etmeyin, siz müzayedeye katılmayın, biz alır Türkiye'ye hediye ederiz" güvencesi veren Samir Şalabi'nin önerisini izledi ve açık artırmaya katılmadı. Oysa Erdoğan Demirören'in adamı olursa, Türkiye üç mühürün en azından birini ya da yalnızca 100 bin Fransız frankı, yaklaşık 16 bin dolara giden suikast belgesini satın alabilecekken, taktik hata yüzünden alamadı.

Ayşe Nami'nin gerekçesi

Cenevre'de yaşayan ve BM Sığınmacılar Komisyonu'nda yüksek bir görevde olan Ayşe Nami'nin çocuğu yok. Babası Ömer Nami'nin ölmeden önce kendisine: "Bu eşyaları istersen satabilirsin, çünkü alacak insanlar da değerlerini bilecekler, ziyan etmeyeceklerdir" vasiyetine kulak veren Ayşe Nami, olağan bir satıcının yapacağı gibi davrandı ve en fazla parayı veren alıcıları, Türk hükümetinin manevi baskısına tercih etti.

Hasan Mezarcı sahnede

Türkiye'de 34 davadan yargılanan eski RP milletvekili Hasan Mezarcı ve iki arkadaşı da Abdülhamit'in müzayedesine katılanlar arasındaydı. Almanya'dan Paris'e salt müzayede için geldiğini belirten Hasan Samir Şalabi, biri 10 bin, ikisi 15'şer bin Fransız frankından satışa sunulan üç mührün fiyatları yükselince her üç mühür ayrı ayrı yapılan açık artırmaları sırasıyla yitirdi. Samir Şalabi'nin çekilmesine karşın, 39. parça olan ve Türkiye'nin istediği 1905 tarihinde Abdülhamit'e karşı yapılan suikastı araştırma komisyonunun raporunun satışı sırasında da Ali Enginoba'nın müzayedeye seyirci kalması sonucu, Türkiye açık artırmadan eli boş ayrıldı.

Türkiye'den Koç Grubu'nu temsilen Ahmet Abut'un da tanık olduğu bu gelişmeler sırasında, Erol Aksoy'u temsilen Frederic Thuth'ün de salonda bulunduğu, bazı Türk ve yabancı alıcıların telefonla açık artırmaya katıldığı ve gerek üç mührün, gerekse suikast belgesinin telefonla katılan alıcılara satıldığı gözlendi. Mühürlerin Türkiye'den birisi tarafından satın alındığı ve alanların bu alımdan devleti haberdar ettiği öğrenildi. Telefonla katılanlar arasında ünlü armatör ve yurtdışındaki Türk zenginlerinden Monaco'daki Galatasaraylılar Derneği Başkanı Ali Şen Dobra'nın ve Sabancı'nın olduğu da verilen bilgiler arasında. Abdülhamit'in gümüş mührü, 220 bin, sedef saplı mührü 190 bin, kristal mührü 260 bin Fransız frankına satıldı. Bu tutarın yaklaşık 100 bin dolar ettiği düşünülecek.

Mezarcı: "Sultan Abdülhamit'in benim için özel önemi ve değeri var. Arkadaşlarla gerekli tutarı tedarik ettik, mühürleri almaya geldik. Ancak müzayedeye geciktik. Dolayısıyla mühürleri alamadık. İnşallah Türkler almıştır. Biz alabilseydik, uygun bir müzede sergilenmek üzere Türkiye'ye hediye edecektik" dedi.

Kendisine, üç mührün toplam satış fiyatını anımsatarak, "Bu kadar parayı toplayabilmiş miydiniz?" sorusunu yöneltmemiz üzerine, Hasan Mezarcı: "Evet, ödeyebilirdik" yanıtını verdi. Hasan Mezarcı, geç geldiği için mühürleri kaçırdığı müzayede de Abdülhamit'in Kuran'ını satın aldı.

[Fotoğraf altyazısı: Drouot Müzayede Salonu'ndaki izleyiciler arasında Osmanlı hanedanı da bulunmaktaydı (solda). Paris'te dün düzenlenen müzayedede Abdülhamit'e ait kristal mühür 260 bin franka alıcı buldu.]