beyin ve zevk

MİNE G.KIRIKKANAT

RADİKAL

28.12.2004

James Olds, insan beyni üzerine araştırmalar yapan Amerikalı bir nörofizyolojist. Beynin elektrik akımına verdiği değişik tepkilerden yola çıkarak bir ‘etkisel merkez’ haritası çıkarmayı amaçlayan Olds, 1953 yılında NVM diye adlandırılan ve doygunluk hissini yaratan beyin bölgesini buldu. Bu bölgenin zarara uğraması, insanda oburluk hastalığına yol açıyordu. İştah yaratan AHL bölgesini de saptadı James Olds: Beynin bu noktada hasar görmesi de oburluğun tersi, ‘anoreksi’ dediğimiz açlık hastalığının kaynağıydı.

Ama insan beynindeki yolculuğunda asıl keşfi, 1954’te MFB (median forebrain bundle) adını verdiği miniminnacık bir merkezi bularak yaptı James Olds.

MFB, beynimizdeki iki lobu birbirine bağlayan köprüde, insan yaşamının nihai amacı ‘zevk’ duygusunu yaratan ve doygunluğunu sağlayan noktacıktı.

Amerikalı nörofizyolojist, fareler üzerinde bir uyarma (stimülasyon) çalışması başlattı. Denek farenin beynindeki MFB bölgesine bir elektrot takılıyor, bu elektrota gönderilen akımla hayvanda ‘zevk’ duygusu yaratılıyordu. Ilk elektrik şokundan sonra, akımı veren şalteri çalıştırmak insiyatifini deneğe bıraktı James Olds. MFB’sinin elektrikle uyarılmasından nasıl yüksek bir zevk alıyorsa, denek farecik beynine (tabii çok düşük) akım gönderen şalteri bir saatte sekiz bin kez indirip kaldırmak performansını gösterebiliyordu! Durum, elektrot takılan tüm denek farelerde değişmedi. Öylesine istekliydi ki hepsi elektrik şokuna, ‘zevk’ aleti şaltere ulaşabilmek için ‘zeka’ düzeylerini yükseltmek zorunda kaldılar. Önlerine konulan çeşitli engelleri aşabilmek için o güne değin fare milletinin yapamadığını beceriyor, örneğin normal bir fare (elbette kendi boyutunda) bir labirentin çıkışını on iki dakikada bulurken, MFB’sine elektrik şoku verecek şalterin peşinde koşan fare, aynı labiretten dört dakikada çıkıyordu. Başka bir deyişle denek fareler, ‘zevk’ yolunda beyin performanslarını üçe katlamışlardı!

MFB bölgesini elektrikle uyarmak deneyi, henüz insan beynine uygulanmadı. Çünkü denek farelerin hepsi, bu deney sırasında aldıkları ‘zevk’ten ölüyor. Beslenmeyi, çiftleşmeyi, dinlenmeyi unutuyor ve tüm güçlerini ölümüne bir yarışta, elektrik şokuyla ‘nirvana’ya ulaşmak için tüketiyorlar. Kısacası çağdaş bilimin elinde, halen etik nedenlerle kullanmadığı ve tüm insanlığı zevk yolunda helak edecek, tüm uyuşturuculardan üstün bir buluş var.

Nörologlar, insan türünün yaşamda ne yaparsa beyindeki MFB noktasını uyarmak, ‘zevk’ almak için yaptığını düşünüyorlar. Yemek, içmek, sevişmek, yenmek, kazanmak, inanmak, güç, iktidar hırsı, herşey, hatta başımıza sardığımız her bela, sonunda ‘zevk’ duygusunu tatmak içinmiş meğer. Örneğin, korku duygusu sonunda rahatlamak, kin duygusu intikam almak için birer MFB uyarısıymışlar. Çünkü beyinde, zevk ile acı duygularını veren noktalar yanyana.

Ve bazı insan beyinlerinde ‘zevk’ bölgesi ile ‘acı’ bölgesi, normalden daha yakın. Bu aşırı komşuluk, kiminde acıyla zevki karıştırıyor, acıdan zevk almak (sadomazo) eğilimini yaratıyor.

Eğer bilimin beyindeki MFB bölgesine yükledikleri işlevi doğru kabul edersek, tüm canlılarda yaşam havucunun ‘zevk’ olarak uzatıldığını, insanlarda ise yaratılan uygarlıklar dahil her etkinliğin ‘zevk’ almak için yapıldığını düşünmek gerek.