paris isyanlari

VATAN

MİNE G.KIRIKKANAT

07.11.2005

Dünya metropolleri arasında bir güzellik yarışması düzenlense, Paris ilk üç arasına girer, ancak birinci olmayabilir. Oysa dünya metropolleri arasında « en isyankar » olanı aransa, birinciliği kimseye kaptırmaz. Haluk Şahin hocamın pek güzel söylediği gibi, « Paris tekin bir yer değildir. »

İhtilallerin başkentidir, Paris. Hatta ihtilallerin biçimlediği başkenttir.

1789 Büyük Fransız Devrimi kentin surlarını ve Bastille Kalesini yıkmış, kiliselerinin yarısını yakmış, yakmadıklarını da ahıra dönüştürmüştür. Avrupa’ya « cumhuriyet » fikri bu devrimle yayılmış, Parisliler kralın kafasını kesince, tüm krallıklar sallanmaya başlamış, çoğu da yıkılmıştır.

1848 İkinci Cumhuriyet Devriminde, bitmek bilmeyen halk isyanlarını bastırmak için top arabalarını Paris sokaklarına sokmak gerekmiş ve bu uğurda Baron Haussman tüm Paris’i yıkarak bugünkü geniş caddeleri ve olağanüstü altyapısıyla yeniden kurmuştur. Paris’te başlayan bu isyanlar yine Avrupa’ya yayılmış, yine pek çok rejimi alabora etmiştir.

1871 Paris Komünüyle yıkılan Monmartre tepesi, başkentin Haussman mimarisine son rötuşu yaparken, tohumlarını Doğu Avrupa’ya savurmuş ve Rusya’da yeşeren fikirleri Sovyet Devrimiyle boy atmıştır.

1968 Mayıs ayında insanlık tarihinin ilk « gençlik ayaklanması » Paris Üniversitelerinde başlamış, Türkiye’nin de nasibini aldığı bir coğrafyada dünyaya yayılmış ve yine kent mimarisinde bir değişimle sonuçlanmıştır : İsyancı gençlerin « Kaldırımların altında deniz kumu » sloganıyla polise atmak için taşlarını söktükleri için, Paris’in güzelim arnavut kaldırımlı tarihi caddeleri artık asfalttır.

Haluk hoca, 2005 Kasımında Paris varoşlarında başlayan ve süren yangının göçmeni bol diğer başkentlere yayılma tehlikesinden söz ederken çok haklı. Saptama doğrudur, çünkü Paris tarihinde çakan her kıvılcım, Avrupa’yı da yakmıştır.

1968 Mayısı, üniversiteli gençliğin siyasal, sosyal istemler içeren isyanıydı. Kent merkezinde başlayıp civar kampuslere yayıldı.

2005 Kasımı ise tam tersi : Toplum ve eğitim sistemi dışına itilen çocukların istem belirtemedikleri bir öfke başkaldırısı. Bir kentleşme hatası yüzünden varoşlarda başladı ve kent mimarisinde yine sonuçları olacak, Paris’in yeniden yapılanmasını gerektirecek.

Bu çocuklar, çeyrek yüzyıl önce uygulamaya konulan bir kentleşme politikasıyla, Paris dışına atılan ve sevimsiz varoşlardaki « yatakhane » sitelere tıkılan göçmen çocukları. Paris belediye başkanı Jacques Chirac’ın yoksulluğu başkentten uzaklaştırmak üzere başlattığı mimari yanlış, bugün cumhurbaşkanı Chirac’ın başına patlıyor.